ریاضی 100 حامد دلیجه : کسی که ریاضی کنکور را ۱۰۰٪ زد
اغلب وقتی از دانشآموزان بپرسیم که برداشت شما از یک پیوند شیمیایی چیست؟
میگن “پیوند همان جابهجایی یا انتقال الکترون از مدار یک اتم به مدار یک اتم دیگر است”.
مگر الکترون پا دارد که جابهجا شود؟
شاید بعضیا بگن که جاذبهی هسته آنها را به سمت خود میکشد.
قبول که هستهی هر اتمی که میزان جاذبهی بیشتری نسبت به الکترون (الکترونگاتیوی) داشته باشد، آن را به سمت خود میکشد. این تعریف تا حدودی میتواند دربارهی پیوندهای یونی درست باشد؛ اما وقتی کار به پیوندهای کووالانسی و اشتراک الکترون میرسد، آیا بازهم میتوان گفت که الکترونگاتیوی بیشتر یک اتم میتواند الکترون را به سمت خود بکشد و در آخرین زیرلایه جا دهد؟
تا اینجا حتماً ذهن شما کمی آشفته شده است؛ چراکه از آن زمان که انواع پیوند را شناختید، به شما گفتهاند که پیوند کووالانسی، حاصل اشتراک الکترون بین دو اتم است. بعضی از دانشآموزان فکر میکنند که اشتراک بین دو اتم یعنی با نزدیک شدن دو اتم به یکدیگر، فضایی میانی بهوجود میآید که الکترونهای پیوند در آن قرار میگیرند.
چیزی شبیه به شکل زیر:
این تصور از آن جا حاصل میشود که فکر میکنیم اتم الکترونگاتیوتر، میتواند اتم الکتروپوزتیوتر را به سمت خود بکشد؛ الکترونگاتیو الکترون میخواهد و الکتروپوزتیو نمیخواهد پس یک یا چند الکترون از الکتروپوزتیو در مدار الکترونگاتیو وارد میشوند یا به اشتراک گذاشته میشوند و از آنجایی که الکترون پایی برای حرکت ندارد، دو اتم باید به اندازهی کافی به یکدیگر نزدیک شوند تا الکترون بتواند از مدار یکی به مدار دیگری یا در ناحیهای مشترک برود.
این برداشت شما از لحظهی پیوند، برداشتی درست است کما اینکه نشانههایی از این لحظه را در کتابهای شیمی دوم دبیرستان (فصل ۴) و شیمی پیشدانشگاهی (فصل ۱ – حالت گذار) دیدهاید. اما هنوز هم توجیه مناسبی برای مفهوم “بهاشتراک گذاشتن الکترونها ندارید” چون هنوز مطمئن نیستید که آن فضای میانی تشکیل میشود یا نه یا اینکه اصلاً گیریم که الکترون درون آن باشد؛ آیا آن فضای نسبتاً کوچک، میتواند پاسخگوی نیاز اسپین (حرکت چرخشی) الکترون باشد؟
توجه کنید که وقتی صحبت از بهاشتراک گذاشتن الکترون میکنیم، منظورمان این است که الکترون پیوندی، لحظهای در مدار اتم اول و لحظهای دیگر در مدار اتم دوم قرار دارد؛ حال آن اتم که الکترونگاتیوی بیشتری دارد، بهخاطر نیروی جاذبهی هسته به الکترون، روی آن فشار وارد میکند و سرعت آنرا کاهش میدهد و به همین خاطر است که الکترون در مدار اتمی که الکترونگاتیوی بیشتر دارد، زمان بیشتری را سپری میکند و ما بار آن اتم را جزئی بار منفی درنظر میگیریم. یک بار دیگر این پاراگراف را بخوانید.
مسیر قرمز-رنگ در شکل بالا، مسیر حرکت الکترونهای پیوندی در یک پیوند کووالانسی را نشان میدهد. حالا شاید بهتر مفهوم یک پیوند کووالانسی و این که “الکترون بهاشتراک گذاشته میشود یعنی چه؟” را متوجه شده باشید.
